ماشالله خان در بارگاه هارون الرشيد (جلد سخت وزیری

کتاب «ماشاءالله خان در بارگاه هارون‌الرشید»

یکی از رمان‌های طنز و برجسته ایرج پزشک‌زاد (نویسنده دایی‌جان ناپلئون) است که در سال ۱۳۳۷ منتشر شد.

​خلاصه داستان

​داستان درباره مردی به نام ماشاءالله خان است که در تهران دهه ۱۳۳۰ دربان یک بانک است. او شیفته و دلباخته تاریخ و دوران پرشکوه خلافت عباسی، به ویژه زمان هارون‌الرشید است و دائم حسرت می‌خورد که چرا در آن دوران طلایی به دنیا نیامده است.

​او نزد یک مرتاض هندی می‌رود و از او می‌خواهد که با جادو، او را به دوران خلافت هارون‌الرشید در بغداد بفرستد. مرتاض خواسته او را برآورده می‌کند؛ اما برخلاف تصورات فانتزی ماشاءالله خان، او با واقعیت‌های تلخ، وحشیانه و تاریک آن دوران (مانند بی‌ارزش بودن جان انسان‌ها، شکنجه، فقر و استبداد) روبه‌رو می‌شود و جانش به خطر می‌افتد. در نهایت او تمام تلاشش را می‌کند تا دوباره به زمان حال برگردد.

​ویژگی‌ها و تم اصلی کتاب

​طنز و نقد اجتماعی: پزشک‌زاد با زبان طنز، «گذشته‌پرستی» و نگاه نوستالژیک و غیرواقعی آدم‌ها به تاریخ را نقد می‌کند.

​تقابل فانتزی و واقعیت: کتاب نشان می‌دهد که تصویر ما از گذشته چقدر می‌تواند با واقعیت خشن آن متفاوت باشد.

​سفر در زمان: این اثر یکی از اولین و موفق‌ترین نمونه‌های داستان‌نویسی ایرانی با تم «سفر در زمان» است.